حضرت مورد بحث قرار گيرد . الف : مأمون پس از آوردن امام رضا عليه السّلام به مرو ، جلسات علمى متعددى با حضور افراد مختلف از علما تشكيل مىداد . در اين جلسات مذاكرات زيادى ميان امام عليه السّلام و ديگران صورت مىگرفت كه به طور عمده در حول و حوش مسائل اعتقادى و فقهى بود . بخشى از اين مذاكرات را طبرسى در كتاب خود فراهم آورده است . « 1 » هدف مأمون از تشكيل اين محافل علمى ، نشان از علم دوستى او يا تظاهر به آن بود . در اصل بايد وى را از اين زاويه متمايز از ديگر خلفاى عبّاسى دانست ، به ويژه كه مذاق عقلى او و همراهيش با معتزله ، او را بر آن مىداشت تا در برابر اهل حديث « 2 » ايستادگى كرده و آنان را منكوب سازد . با اين حال مسأله در اينجا خاتمه نمىيافت . مأمون از تشكيل چنين جلساتى هدف ديگرى نيز داشت . او مىخواست با كشاندن امام به بحث ، تصوّرى را كه عامّهء مردم دربارهء ائمه اهل بيت عليهم السّلام داشتند و آنان را صاحب علم خاص مثلا از نوع « علم لدنّى » مىدانستند ، از بين ببرد . مرحوم صدوق در اين باره مىگويد : مأمون انديشمندان سطح بالاى هر فرقه را در مقابل امام قرار مىداد تا حجت آن حضرت را به وسيلهء آنان از اعتبار بيندازد و اين به جهت حسد او نسبت به امام و منزلت علمى و اجتماعى او بود . اما هيچ‌كس با آن حضرت رو به رو نمىشد جز آن كه به فضل او اقرار كرده و به حجتى كه از طرف امام عليه او اقامه مىشد ، ملتزم مىگرديد . « 3 » در روايتى آمده : هدف مأمون از اين كارها جلب نظر امام بود ؛ اما آن حضرت به اصحاب خود فرمود : فريب ظاهرسازيهاى او را نخوريد ، من به دست مأمون به شهادت خواهم رسيد . « 4 » اين مجالس كه در اوائل به همين مقصود تشكيل مىشد ، به تدريج مشكلاتى را براى مأمون درست كرد . زمانى كه مأمون متوجه شد ، تشكيل چنين مجالسى براى وى

--> ( 1 ) . الاحتجاج ، ج 2 ، صص 237 - 171 و نك : عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، صص 167 - 126 ؛ بحار ، ج 49 ، صص 216 - 189 ( 2 ) . در مجالس اهل حديث نيز شركت مىكرد نك : بحار ، ج 49 ، ص 189 ( 3 ) . عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 152 ( 4 ) . همان ، ج 2 ، ص 183 ؛ بحار الانوار ، ج 49 ، ص 189